Proces Boloński - podstawowe kierunki przemian


Proces Boloński to ogólnoeuropejskie przedsięwzięcie, zapoczątkowane podpisaniem w 1999 r. przez ministrów odpowiedzialnych za szkolnictwo wyższe dokumentu zwanego Deklaracją Bolońską. Celem ostatecznym tego przedsięwzięcia jest utworzenie do 2010 r. - Europejskiego Obszaru (Przestrzeni) Szkolnictwa Wyższego. Pośród celów szczegółowych należy podkreślić: stworzenie warunków do mobilności obywateli, dostosowanie systemów kształcenia do potrzeb rynku pracy - zwłaszcza doprowadzenie do poprawy "zatrudnialności" (employability), podniesienie atrakcyjność i poprawienie pozycji konkurencyjności systemu szkolnictwa wyższego w Europie, tak aby odpowiadała ona wkładowi tego obszaru geograficznego w rozwój cywilizacji.

W ramach Deklaracji Bolońskiej (1999r.) podkreślano potrzebę i konieczność:
- wprowadzenia systemu "łatwo czytelnych" i porównywalnych stopni (dyplomów);
- wprowadzenia studiów dwustopniowych;
- wprowadzenia punktowego systemu rozliczania osiągnięć studentów (ECTS);
- wspierania mobilności studentów i pracowników;
- współdziałanie w zakresie zapewniania jakości kształcenia;
- propagowania spraw europejskich w kształceniu (europejski wymiar kształcenia).

W podsumowaniu konferencji, która obyła się w Pradze - Komunikat Praski (2001r) zwrócono uwagę na:

- rozwój kształcenia ustawicznego;
- współdziałanie uczelni i studentów w realizacji Procesu Bolońskiego;
- propagowanie atrakcyjności Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego poza Europą.

Podczas kolejnej konferencji w Berlinie - Komunikat Berliński (2003r.) podkreślono znaczenie:

- rozszerzenia dwustopniowej struktury studiów o studia III stopnia
- studia doktoranckie;
- oraz rozwoju kształcenia interdyscyplinarnego.

Na konferencji w Bergen - Komunikat z Bergen (2005r.) jako najważniejsze zadania wymieniono:

- zacieśnianie związków kształcenia i badań naukowych (lepsze wykorzystanie możliwości współpracy uczelni z innymi instytucjami prowadzącymi badania naukowe);
- zwiększenie dostępności studiów dla kandydatów ze wszystkich grup społecznych bez względu na ich możliwości finansowe;
- usuwanie przeszkód ograniczających mobilność studentów i pracowników (system kredytów, grantów itp.);
- zwiększenie atrakcyjności Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego poza Europą (warunki dla wymiany akademickiej).

A na konferencji ministrów w Londynie (2007r.), w której brało udział już 45 państw podkreślano znaczenie:

- implementacji zasad i standardów zapewnienia jakości;
- implementacji ramowej struktury formalnych kwalifikacji
- dyplomów;
- wydawania i uznawanie dyplomów ukończenia studiów prowadzonych wspólnie przez uczelnie z różnych krajów, w tym studiów doktoranckich;
- tworzenia systemu umożliwiającego realizację elastycznych ścieżek kształcenia na poziomie wyższym, obejmującym procedury uznawania wcześniej zdobytej wiedzy i umiejętności;
- mobilności poziomej (z jednej do drugiej uczelni);
- mobilności pionowej (możliwa zmiana kierunku studiów)
- wspólnych programy studiów w tym "wspólnego dyplomu";
- kształcenia ponad granicami;
- usuwania przeszkód ograniczających mobilność.

W komunikacie z Konferencji Ministrów ds. szkolnictwa wyższego krajów uczestniczących w Procesie Bolońskim (już 47 krajów) w Leuven/Louvain-la-Neuve (2009r.) wskazano na następujące priorytety na kolejne lata w realizacji Procesu Bolońskiego:

- wymiar społeczny szkolnictwa wyższego;
- uczenie się przez całe życie w tym wdrożenie krajowych ram kwalifikacji;
- zatrudnialność i współpraca uczelni z rynkiem pracy;
- kształcenie ukierunkowane na studenta;
- powiązanie edukacji, badań i innowacji;
- umiędzynarodowienie studiów;
- wzrost mobilności, tak by w 2020 roku 20% absolwentów szkół wyższych Europejskiej Przestrzeni Szkolnictwa wyższego uczestniczyło w pobycie zagranicznym w ramach studiów;
- potrzeba zbierania danych dla monitorowania postępu w zakresie mobilności, wymiaru społecznego i zatrudnialności;
- monitorowanie narzędzi służących do klasyfikowania i porównywania instytucji szkolnictwa wyższego w Europie (klasyfikacje i rankingi szkół wyższych w Europie);
- zwrócenie uwagi na finansowanie szkolnictwa wyższego.

Bardzo ważnym elementem Procesu Bolońskiego jest  zdefiniowanie ramowej struktury kwalifikacji (qualification framework).
Aby tego dokonać konieczne jest zdefiniowanie kwalifikacji (dyplomów) w tym:

- poziomu , mierzonego nakładem pracy studenta (punkty ECTS);
- profilu, określającego charakter uzyskanych kwalifikacji;
- efektów kształcenia (learning outcomes, competences) określających:
- zakres wiedzy (knowledge)
- posiadane umiejętności (skills)
- postawy (attitiudes).

Należy podkreślić, że definiowanie standardów kształcenia powinno odbywać się poprzez porównywalne kompetencje absolwentów.
Bardzo istotnym zagadnieniem poruszanym na konferencji w Leuven/Louvain-la-Neuve jest także uznawanie kompetencji zdobytych poza formalną edukacją.

Niezwykle ważnym elementem Procesu Bolońskiego jest zapewnienie i utrzymanie wysokiej jakości kształcenia. Europejskie Stowarzyszenie na rzecz Zapewnienia Jakości w Szkolnictwie Wyższym (ENQA) opracowało "Standardy i wskazówki dotyczące jakości kształcenia w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyższego". Należy podkreślić, że zapewnienie jakości ma podwójny wymiar:

- zewnętrzne zapewnienie jakości, którym zajmują się niezależne instytucje oraz
- wewnętrzne zapewnienie i podnoszenie jakości w uczelniach.

Zgodnie z zaleceniami ENQA, wewnętrzne standardy oceny jakości obejmują wiele różnych elementów takich jak:

- Politykę oraz procedury zapewnienia jakości;
- Zatwierdzanie, monitoring oraz okresowy przegląd programów oraz ich efektów;
- Ocenianie studentów; - Zapewnienie jakości kadry dydaktycznej;
- Zasoby do nauki oraz środki wsparcia dla studentów;
- Systemy informacyjne;
- Publikowanie informacji.

W podsumowaniu informacji dotyczącej Procesu Bolońskiego chciałbym podkreślić, iż celem tego opracowania jest przedstawienie podstawowych kierunków przemian w szkolnictwie wyższym związanych z wprowadzeniem założeń Deklaracji Bolońskiej. W najbliższej przyszłości zamierzam przygotować kolejne dokumenty, w których szerzej omówię zasady tworzenia modułów programowych i ich wyceny w punktacji ECTS oraz systemu wewnętrznej oceny jakości kształcenia w Naszej Uczelni.

Pełnomocnik Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
ds. Krajowej Struktury (Ram) Kwalifikacji
Prof. dr hab. med. Józef Kobos
(Opracowano na podstawie materiałów dostępnych na stronie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Programu Erasmus, Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji oraz materiałów z seminariów).


Materiały Informacyjne:

- Reforma studiów i praw studenckich,
- Nowy model kariery akademickiej,
- Nowy model zarządzania szkolnictwem wyższym,
- Ku standardom kształcenia.